Тіл білімі салалары реферат скачать
1. Бірінші д?ріс Тіл білімі ж?не оны? зерттеу нысаны (объектісі)"Тіл біліміне кіріспе" - жо?ары о?у орындарыны? филология факультеттерінде ?тілетін теориялы? п?н. П?нні? ма?саты мен міндеті - студенттерді тіл біліміні? негізгі ??ымдарымен, терминдерімен таныстыру, оны? басты-басты теориялы? ка?идаларын баяндап беру. 1.1 Тіл білімі ж?не оны? салалары. Тіл білімі (лингвистика) - тіл ж?не оны? даму зандары туралы ?ылым. Тіл - ?о?амда?ы адамдарды? ?зара пікір алысу, бір-бірімен ?арым-?атынас жасау, с?йлесу ??ралы. ?рбір тілді? дыбыс ж?йесі, с?здік ??рамы ж?не грамматикалы? ??рылысы болады. Тілді? осы атал?ан ?р т?рлі жа?тары тіл біліміні? тиісті салаларында (де?гейлерінде) ?арастырылады. Мысалы, тілді? дыбыс ж?йесі тіл біліміні? фонетика саласында, с?здік ??рамы лексикология саласында с?з етіледі. Тіл біліміні? осы атал?ан салаларыны? ?р?айсысы ?з ішінде та?ы да бірнеше тарма?тар?а б?лінеді. Мысалы, фонетика саласы 1) сипаттама фонетика, 2) салыстырмалы-тарихи фонетика, 3) эксперименттік фонетика ж?не та?ы бас?а болып сараланады. Лексикология, грамматика да д?л осындай. Тіл ж?не оны? жо?арыда атал?ан ?р т?рлі салалары (де?гейлері) ыл?и дамуда болады. Ол даму ?алай болса солай емес, тілді? ішкі даму зандары бойынша дамиды. Тілді? ?р т?рлі жа?тары: дыбыс ж?йесі (фонетика), с?здік ??рамы (лексикология), грамматикалы? ??рылысы (грамматика) бір- бірімен ты?ыз байланыста болады ж?не бір-бірімен ты?ыз бірлікте с?з етіледі. ?йткені, тіл білімі тілді?, жо?арыда айтты?, ?р т?рлі салалары мен оны? тарма?тарын, оларды? дамуын, ?зара байланысын, тіл дамуыны? ішкі зандылы?тарын зерттейді. Тілді? белгілі бір д?уірде ?мір с?ріп т?р?ан ?алпын зерттейтін тіл білімі бар ж?не оны? шы?уы мен тарихын, дамуын зерттейтін тіл білімі бар. Алды??ысы - сипаттама тіл білімі (немесе синхронды? лингвистика), со??ысы — тарихи тіл білімі (немесе диахронды? лингвистика) деп аталады. Белгілі бір тілді (оны? ж?йесі мен ??рылымын) ?ылыми т?р?ыдан талдап т?сіндіру ?шін ж?не оны? даму зандарын ай?ындау ?шін, ол тілді ж?не онда?ы фонетикалы?, лексикалы?, грамматикалы? ??былыстарды туыстас тілдердегі бір тектес к?былыстармен салыстыру т?р?ысынан зерттеу кажет. Я?ни тілді? таби?атын, оны? даму зандарын ай?ындауды? басты шарты — тілдік ??былыстарды салыстыру ж?не тарихи (?згеру, даму) т?р?ысынан зерттеу. Б?ны салыстырмалы-тарихи ?діс деп атайды. Белгілі бір тілді? ж?йесі мен ??рылысын ж?не оны? даму зандарын ай?ындайтын жеке тіл білімі (мысалы, ?аза? тіл білімі немесе орыс тіл білімі) бар да, ?ылым ретіндегі тіл біліміні? теориясы болып саналатын жалпы тіл білімі бар. Жалпы тіл білімі — на?ты бір тіл туралы емес, адам баласы тіліні? дамуыны? жалпы за?дары туралы ?ылым. Демек, тіл біліміні? жалпы теориялы? саласы болып саналатын жалпы тіл білімі, ?детте, бір ?ана тілді? емес, к?птеген тілдерді? деректерін есепке алады. Оларды жина?тай келіп, жалпы теориялы? топшылаулары мен ?орытындылар жасайды. Жалпы тіл біліміні? теориялы? топшылаулары мен ?орытындылары жеке тілді зерттеу ?шін кажет. Ал жалпы тіл білімі жеке тілдерді зерттеуге ба?ыт-ба?дар сілтейді. С?йтіп, жалпы тіл білімі тілді? м?ні мен ?ызметін, оны? ойлаумен ара ?атынасын, байланысын, адам баласы тіліні? пайда болуын ?арастырады; тілді? даму зандарын ай?ындайды; д?ние ж?зіндегі тілдерге классификация жасайды; ?ылымдар ж?йесінде тіл біліміні? алатын орнын ай?ындайды. Жалпы тіл білімі - тіл туралы ?ылымны? теориялы? саласы. "Тіл біліміне кіріспе" деп аталатын курс - міне, осы жалпы тіл біліміні? бастамасы. Ол жалпы тіл білімі ?арастыратын м?селелерді о?ып білу ?шін ал?аш?ы баспалда?, со?ан жолдама іспетті. | |
|
Скачать:
 | |